home FEATURED, SCOOP ‘Universal Design’ ทำไมคนญี่ปุ่นถึงใช้เครื่องซักผ้าแบบฝาหน้า?

‘Universal Design’ ทำไมคนญี่ปุ่นถึงใช้เครื่องซักผ้าแบบฝาหน้า?

เวลาเราดูการ์ตูน ซีรีส์ญี่ปุ่นจะเห็นว่าคนญี่ปุ่นมักทำอะไรด้วยตัวเองตั้งแต่เด็กยันคนชรา เด็กประถมเดินทางไปโรงเรียนด้วยตัวเอง หรือแม้แต่แก๊งสาว สาว สาวก็ยังไปสังสรรค์กับเพื่อนเองโดยไม่ต้องพึ่งลูกหลานให้ขับรถพาไป

เป็นบ้านเรา เราคงไม่กล้าให้ลูกหลานตัวเล็กๆ เดินทางไปโรงเรียนด้วยตัวเองเป็นแน่ ทั้งรถมอเตอร์ไซค์ที่ขับบนทางเท้า และรถยนต์ที่ขับแบบไม่มีเบรกแม้คนจะเดินข้ามทางม้าลายอยู่ก็ตาม หรือถ้าเราเป็นคนสูงอายุก็อาจจะต้องท้อแท้กับขั้นบันไดสะพานลอยที่ทั้งสูงทั้งชันเป็นภาระหัวเข่าไปอีก แต่ในญี่ปุ่นปัญหาเหล่านี้แทบจะไม่เกิดขึ้นเลยไม่ว่าเราจะเป็นคนในวัยใดก็ตาม เพราะเขาออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวกในประเทศมาเพื่อซับพอร์ตคนทุกคน หรือที่เราเรียกว่า Universal Design

 

Universal Design คืออะไร

Universal Design อารยสถาปัตย์ หรือการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล เป็นการออกแบบเพื่อการใช้งานของคนทุกกลุ่มในสังคม อย่างเช่น กลุ่มคนทำงาน ผู้สูงอายุ คนพิการ และผู้ด้อยโอกาสต่างๆ ที่มีข้อจำกัดในการใช้ หรือเข้าถึงสิ่งแวดล้อมสถานที่และสิ่งของเครื่องใช้ทั่วๆ ไป

ในการออกแบบจะคำนึงถึงการใช้ประโยชน์ที่เป็นสากล และใช้ได้ทั่วไปอย่างเท่าเทียมกันสำหรับมวลมนุษย์ไม่ต้องมีการออกแบบดัดแปลงพิเศษหรือเฉพาะเจาะจง เพื่อบุคคลกลุ่มหนึ่งกลุ่มใด เพื่อให้ทุกคนที่อยู่ในสังคมสามารถใช้ประโยชน์จากสิ่งเหล่านั้นได้อย่างเต็มที่และเท่าเทียมกัน เพราะถึงแม้บุคคลเหล่านั้นจะมีข้อจำกัดทางร่างกาย ทางปัญญา ทางจิตใจ แต่ก็เป็นบุคคลในสังคม สังคมจึงควรรับผิดชอบดูแล ให้สามารถอยู่ในสังคมร่วมกับบุคคลทั่วไป ได้อย่างมีความสุขตามอัตภาพของแต่ละคน

 

6 องค์ประกอบของ Universal Design

การออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวกตามหลัก Universal Design มีสิ่งที่ต้องคำนึงถึง 6 อย่างด้วยกัน

  1. fairness ความเสมอภาคใช้งาน ทุกคนในสังคมสามารถใช้ได้อย่างเท่าเทียมกัน ไม่มีการแบ่งแยกและเลือกปฏิบัติ
  2. flexibility มีความยืดหยุ่นในการใช้งาน คือสามารถใช้ได้กับผู้ที่ถนัดซ้ายและขวา หรือปรับสภาพความสูงต่ำขึ้นลงได้ตาม ความสูงของผู้ใช้
  3. energy conservation ทุ่นแรง เช่น ใช้ที่เปิดก๊อกน้ำแบบเซนเซอร์ หรือยกขึ้น-กดลง แทนการใช้มือขันก๊อกแบบเป็นเกลียว
  4. space มีขนาดและสถานที่ที่เหมาะสม สามารถใช้งานเผื่อสำหรับคนร่างกายใหญ่โต คนที่เคลื่อนไหวร่างกายยาก เช่น คนพิการที่มีรถเข็นคันใหญ่ต้องมีพื้นที่สำหรับหมุนรถกลับไปมาในบริเวณห้องน้ำ
  5. simplicity มีความเรียบง่ายและเข้าใจได้ดี เช่น มีภาพหรือคำอธิบายที่เรียบง่ายสำหรับคนทุกประเภท ไม่ว่าจะมีความรู้ระดับไหนอ่านหนังสือออกหรือไม่ อ่านภาษาต่างประเทศได้หรือไม่ หรืออาจใช้รูปภาพเป็นสัญลักษณ์สากลสื่อสารให้เข้าใจได้ง่าย ฯลฯ
  6. safety มีความทนทานต่อการใช้งานที่ผิดพลาด เช่น มีระบบป้องกันอันตรายหากมีการใช้ผิดพลาด รวมทั้งไม่เสียหายได้โดยง่าย
  7. understanding มีข้อมูลพอเพียง และสำหรับการใช้งาน

 

รถประจำทางจะถูกออกแบบให้พื้นประตูต่ำ ทำให้สามารถก้าวขึ้นรถได้ง่าย หากเป็นคนที่มีรถเข็น หรือวีลแชร์คนขับรถจะเป็นผู้ที่นำแผ่นกระดานมาวางและเข็นวีลแชร์ขึ้นรถให้

ใส่ใจทุกคนอย่างจริงจัง

ประเทศญี่ปุ่นเริ่มจริงจังกับ Universal Design เมื่อช่วงปี 1994 รัฐบาลได้ออกกฎหมายว่าต้องออกแบบอาคาร สิ่งอํานวยความสะดวกต่างๆ สําหรับผู้พิการและผู้ด้อยโอกาส โดยเริ่มใช้กับอาคารสาธารณะ เช่น ห้างสรรพสินค้า โรงภาพยนตร์ โรงแรมและสถานที่สําคัญที่เป็นที่ชุมชนและที่สาธารณะ ต่อมาในช่วงปี 2003 กฎหมายนี้ควบคุมรวมไปถึงอาคารที่เป็นโรงเรียน สํานักงานต่างๆ และอาคารชุดพักอาศัยด้วย

จนถึงปี 2006 จึงได้มีกฎหมายใหม่สําหรับผู้พิการและผู้ด้อยโอกาสขึ้นมาโดยไม่เพียงแต่บังคับให้มีสิ่งอํานวยความสะดวกต่างๆ มาใช้ในอาคารเท่านั้น ยังได้รวมถึงขนาดของอุปกรณ์และพื้นที่ที่ใช้งานให้มีมาตรฐานและเกณฑ์ในการวัดและตรวจสอบได้อย่างแน่นอนอีกด้วย

ที่พักอาศัย และที่สาธารณะทุกที่ต้องมีทางลาด

ในประเทศญี่ปุ่นยังมีหน่วยงานหนึ่งที่ทําหน้าที่เป็นศูนย์วิจัยและพัฒนาทางด้านเทคโนโลยีของเมืองและอาคารซึ่งมีชื่อเรียกว่า Urban & Housing Technology Research Institute (UHTRI) หน่วยงานนี้จะทําหน้าที่วิจัยเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับอาคารและผังเมือง พร้อมทั้งให้ความรู้แก่บุคคลภายนอกและหน่วยงานเอกชนอื่นๆ ที่เข้ามาศึกษาดูงาน โดยในศูนย์วิจัยแห่งนี้มีอาคารให้เข้าชมเทคโนโลยีในด้านต่างๆ ถึง 15 อาคาร

 

ใช้ชีวิตด้วยตัวเองได้อย่างสบาย

ทางลาดจะมีลักษณะขรุขระเพื่อชะลอความเร็ว

ลักษณะบ้านพักอาศัยในญี่ปุ่นจะให้ความสําคัญกับรายละเอียดรอบด้าน โดยเตรียมสิ่งอํานวยความสะดวกในชีวิตประจําวันไว้ให้เช่น ประตูทางเข้า-ออกมีขนาดกว้าง เปิดปิดได้ง่าย พื้นทางเดินเป็นผิวเรียบไม่มีขั้นให้สะดุด ห้องครัวและเตรียมอาหารมีรูปทรงที่สามารถใช้งานได้สะดวก ห้องน้ํามีราวจับเพื่อช่วยพยุงตัว รวมถึงการจัดวางแปลนของห้องต่างๆ ที่สะดวกและเข้าถึงได้ง่ายและรวดเร็ว

นอกจากนี้เครื่องใช้ไฟฟ้าเกือบทุกชนิตยังออกแบบโดยเน้นการใช้งานของคนทุกวัยเป็นหลัก ไม่ว่าจะเป็นความสูงของผลิตภัณฑ์ ความง่ายในการใช้ อย่างเช่น เครื่องซักผ้าในญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะใช้แบบฝาหน้า โดยเฉพาะที่ที่ต้องซักผ้าร่วมกันอย่างหอพัก โรงแรมจะบังคับให้ติดตั้งเครื่องซักผ้าแบบฝาหน้าเท่านั้น ถ้าใช้เครื่องซักผ้าแบบฝาบนเด็ก หรือคนที่นั่งรถเข็นจะใช้งานไม่สะดวก เพราะต้องก้มตัวลงหยิบผ้าออกจากถังซัก คนที่นั่งรถเข็นจะไม่สามารถนำผ้าออกจากเครื่องซักผ้าด้วยตัวเองได้

อีกทั้งยังมีโทรศัพท์สาธารณะที่ปรับระดับสําหรับรถเข็น ชั้นวางสินค้าอยู่ในระดับที่เหมาะสมกับรถเข็น

แผ่นพื้นสําหรับผู้พิการทางตา (สีแหลือง) มีการเชื่อมจนถึงสถานที่บริการสาธารณะต่างๆ

มีทางลาดขึ้นอาคารและพื้นที่ต่างระดับ รวมถึงการลบมุมทางเท้าเพื่อความสะดวก กระเบื้องสําหรับผู้พิการทางตามีการเชื่อมจนถึงสถานที่บริการสาธารณะซึ่งช่วยให้ผู้พิการทางตาสามารถเดินทางได้ปลอดภัยและต่อเนื่อง กระทั่งช่วงรีโนเวตที่พื้นกระเบื้องถูกรื้อออกจนหมดก็ยังมีแผ่นกระเบื้องสำหรับคนตาบอดแบบชั่วคราวติดตั้งไว้

ห้องน้ำสาธารณะที่มีอุปกรณ์สําหรับช่วยผู้พิการรถเข็นและผู้พิการทางตา รวมถึงคนชราสามารถมาใช้ได้สะดวก

ลิฟต์โดยสารออกแบบมาสําหรับการใช้งานได้กับผู้คนทุกประเภท โดยการเพิ่มตําแหน่งสวิตซ์สำหรับผู้ผู้การสวิตซ์ที่มีอักษรเบรลล์

แม้แต่ในสถานีรถไฟใต้ดินก็ยังมีอุปกรณ์ช่วยในการขึ้นบันไดสําหรับผู้พิการรถเข็น เมื่อกดปุ่มจะมีแผ่นพื้นกางออกมาเพื่อรองรับรถเข็น และจะเลื่อนขึ้นไปส่งชั้นบนโดยอัตโนมัติ อุปกรณ์นี้จะมีอยู่เกือบทุกสถานีรถไฟใต้ดิน ควบคู่กับลิฟต์โดยสารทั่วไป

รวมถึงการเดินทางที่จะต้องมีการข้ามถนนในตามแยกต่างๆ ก็จะมีอุปกรณ์ที่ติดอยู่กับเสาสัญญาณไฟ เมื่อกดปุ่มนี้สัญญาณไฟก็จะเปลี่ยนเป็นไฟเขียวให้โดยรวดเร็ว และเมื่อขณะข้ามถนนอยู่ก็จะมีเสียงสัญญาณ เช่น เสียงนกหรือเสียงดนตรี เพื่อบอกให้รู้ว่าสัญญาณไฟกำลังอยู่ในตําแหน่งไฟสีอะไรและเสียงสัญญาณของทั้งสองฝั่งก็จะไม่เหมือนกัน เพื่อจะให้ผู้พิการทางตาได้ทราบว่ากําลังเดินข้ามจากฝั่งมาอีกฝั่งตรงข้ามได้ถูกต้องและปลอดภัย

การออกแบบป้ายบอกทางริมทางเท้ายังคํานึงถึงระดับสายตาการมองของผู้พิการรถเข็นที่จะต้องอยู่ในตําแหน่งที่เห็นได้สะดวกและชัดเจน

อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข

ปัจจุบันผู้พิการและผู้ด้อยโอกาสในประเทศญี่ปุ่นสามารถที่จะใช้ชีวิตและบริการสาธารณะภายนอกที่พักของตนได้โดยสะดวกและเท่าเทียบกับคนธรรมดาได้เนื่องมาจากรัฐบาลญี่ปุ่นใส่ใจและให้ความสําคัญในเรื่องนี้ในทุกส่วนของสถานที่ในชุมชนและเมืองใหญ่

โดยได้จัดเตรียมสิ่งอํานวยความสะดวกต่างๆให้ไว้อย่างต่อเนื่อง และในทุกที่ของเมือง จึงไม่ใช่เรื่องที่แปลกที่จะสามารถเห็นคนที่ใช้วีลแชร์ หรือคนพิการทางสายตา ออกจากที่พักมาใช้บริการสาธารณะเพียงคนเดียวโดยไม่มีผู้ติดตามช่วยเหลือ เพราะผู้คนเหล่านั้นมั่นใจที่ออกมารับบริการได้อย่างสะดวกและปลอดภัย

เมื่อย้อนกลับมาดู Universal Design ในไทย ก็พบว่าภาครัฐยังไม่ได้เข้ามาสนับสนุนดูแลสิ่งเหล่านี้อย่างจริงจัง ทั้งผู้ก่อสร้างหรือเจ้าของสถานที่ก็ยังขาดความเข้าใจในการออกแบบอยู่ เช่น ทางลาดสำหรับวีลแชร์ที่ชันเกินไปจนเป็นอันตราย กระเบื้องสำหรับผู้พิการทางสายตาที่ไม่ได้เชื่อมต่อกันหรือเรียงอย่างไม่มีความหมาย

อีกสิ่งหนึ่งที่น่าตกใจคือเมื่องบประมาณการก่อสร้างถนนหรืออาคารเกินกว่าที่วางไว้ สิ่งแรกที่จะตัดทิ้งเพื่อประหยัดเงินกลับเป็นสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับทุกคน เช่น พื้นสำหรับผู้พิการทางสายตา ลิฟต์เพื่อผู้พิการซึ่งจะต้องกว้างกว่าลิฟต์ทั่วไป แต่หารู้ไม่ว่า หากวันหนึ่งสิ่งเหล่านี้จำเป็นขึ้นมา การต้องทุบของเดิมทิ้งแล้วสร้างเพิ่มนั้นใช้เงินมากกว่าทำให้พร้อมตั้งแต่ครั้งแรกที่สร้าง

นอกจากนี้ ความใส่ใจทำนุบำรุงและเคารพสิ่งอำนวยความสะดวกที่สร้างไว้เพื่อผู้พิการก็ยังน่ากังวลใจ ไม่ใช่ภาพแปลกตาถ้าเราจะเห็นกระเบื้องสำหรับผู้พิการทางสายตาถูกกีดขวางด้วยป้ายบอกทางหรือหัวจ่ายน้ำดับเพลิงที่ถูกติดตั้งทีหลัง ปุ่มสัญญาณข้ามทางม้าลายที่ไม่ได้รับการซ่อมบำรุงจนใช้ได้บ้างใช้ไม่ได้บ้าง หรือช่องจอดรถสำหรับผู้พิการหรือครอบครัวหลายแห่งก็ไม่ได้ถูกใช้ตามวัตถุประสงค์

แต่ก็ยังไม่หมดหวังเสียทีเดียว เราจะเห็นได้ว่าช่วงไม่กี่ปีมานี้ภาคเอกชนบางรายเริ่มออกมาดูแลสิ่งอำนวยความสะดวกเหล่านี้แล้ว อย่างเช่น มีห้องสวดมนต์ (Prayer Room) สำหรับศาสนิกชนทุกศาสนา ห้องสำหรับให้นมบุตรตามห้างสรรพสินค้า ในปั๊มน้ำมันที่สร้างใหม่ก็เริ่มมีห้องน้ำสำหรับเด็ก คนชรา ผู้พิการ มหาวิทยาลัยบางแห่งก็เริ่มทำทางลาดและแผ่นพื้นสำหรับผู้พิการทางสายตาทั่วพื้นที่ รวมถึงยังมีลิฟต์ขึ้นบันไดสำหรับวีลแชร์ติดตั้งใหม่ตามสถานที่สาธารณะหลายแห่ง

ถือว่าเป็นสัญญาณที่ดีว่าคุณภาพชีวิตของคนทุกวัยกำลังถูกพัฒนา ในอนาคตเราอาจจะได้เห็น Universal Design ซึมลึกอยู่ในสังคมไทยเมื่อทุกภาคส่วนหันมาใส่ใจทุกคนในสังคมอย่างจริงจัง

 

อ้างอิง สสส, universal design in japan, fujitsu

ยังมีบทความ ข่าวสาร และสาระดีๆ เกี่ยวกับการ์ตูนอีกมากมาย!

ติดตามอัพเดตไวสุดๆ ทางทวิตเตอร์! |

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.