ตามที่กองบรรณาธิการอนิไทม์และโดโคะได้ออกแบบสำรวจพฤติกรรมผู้อ่านโดจินชิชาวไทยเมื่อต้นปีพ.ศ. 2561 ที่ผ่านมา ได้มีผู้อ่านที่ทำแบบสำรวจจำนวน 108 ตัวอย่าง (รวมทั้งแบบสำรวจออนไลน์และแบบสำรวจกระดาษที่แจกภายงาน COMIC SQUARE 2) ทางทีมงานได้รวมรวมข้อมูลและสรุปผลสำรวจที่น่าสนใจเพื่อให้เป็นไอเดียสำหรับเหล่านักเขียนโดจินชิในการผลิตผลงานให้ตรงใจผู้อ่านได้มากยิ่งขึ้นตามนี้ค่ะ

ผู้หญิงอ่านโดจินชิมากที่สุด

จากแบบสำรวจพบว่านักอ่านโดจินชิส่วนใหญ่ (ร้อยละ 73.6) เป็นเพศหญิง รองลงมาคือเพศชาย (ร้อยละ 24.5) และเพศอื่นๆ อีกร้อยละ 1.9 โดยช่วงวัยที่มีผู้อ่านมากที่สุดคือวัยมหาวิทยาลัย – วัยทำงานตอนต้น รวมแล้วผู้อ่านจะค่อนไปทางวัยผู้ใหญ่มากกว่าวัยเรียน ผู้อ่านที่มีอายุ 30 ปีขึ้นไปล้วนแล้วเป็นคนที่เดินงานโดจินชิมาตั้งแต่สมัยราวสิบปีก่อน (สมัยงานโดจินชิยังจัดที่ตึกฐานเศรษฐกิจและโรงพยาบาลเซนต์หลุยส์ เช่น งาน Comic Market Thailand, Comic Season, Comic Party) และยังคงสนใจงานประเภทนี้จนถึงปัจจุบัน โดยรู้จักว่ามีงานประเภทนี้อยู่จากการชักชวนจากเพื่อนและเดินงานโดจินชิโดยเฉพาะเป็นงานแรก

ขณะที่ผู้ตอบที่เป็นเพศชายเกือบทั้งหมดเป็นวัยมหาวิทยาลัยตอนปลายจนถึงทำงานแล้ว และมารู้จักแวดวงโดจินชิจากการเดินงานรวมป็อปคัลเจอร์ก่อน เช่น มารุยะ, คอสคอม, แคปซูล

บทวิเคราะห์  หากเซอร์เคิลมีโครงการที่อยากเขียนหลายเรื่องแต่มีเวลาและกำลังจำกัด ก็เลือกเขียนการ์ตูนที่เป็นแฟนดอมหรือมีเนื้อหาที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นผู้อ่านหญิงวัยผู้ใหญ่ก็จะมีโอกาสเข้าถึงลูกค้ามากกว่า

 

ผู้อ่านในทวิตเตอร์ก็ไม่ใช่น้อยๆ

เมื่อให้ผู้ตอบแบบสอบถามเลือกว่าใช้โซเชียลมีเดียใดเป็นหลักระหว่างเฟซบุ๊กและทวิตเตอร์ (เลือกได้เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง) พบว่าทั้งสองแพลตฟอร์มต่างมีผู้ใช้มากเกือบจะเท่ากัน โดยผู้ที่ตอบว่าใช้ทวิตเตอร์เป็นหลักเกือบทั้งหมดเป็นผู้อ่านหญิง ขณะที่ผู้อ่านชายเกือบทั้งหมดจะเล่นเฟซบุ๊กเป็นหลัก

บทวิเคราะห์ แม้ว่าโดยทั่วไปเซอร์เคิลจะใช้แฟนเพจของเฟซบุ๊กเป็นฐานหลักในการเผยแพร่ผลงานและสร้างฐานผู้ติดตาม แต่หากเซอร์เคิลกำลังทำผลงานแฟนดอมที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นผู้หญิง หรือต้องการเข้าถึงลูกค้าเพศหญิง ก็จำเป็นต้องมีแอคเคาต์สำหรับลงรูปวาดในทวิตเตอร์ด้วย และเมื่อใช้ทั้งสองช่องทางแล้วก็ควรสังเกตผลตอบรับของภาพวาดหรือคอนเทนต์ที่เผยแพร่ว่ามีความแตกต่างกันอย่างไร เพราะผู้ใช้งานเฟซบุ๊กและทวิตเตอร์ก็มีพฤติกรรมที่แตกต่างกัน เป็นไปได้ว่าคอนเทนต์หนึ่งที่ได้ผลตอบรับไม่ดีในเฟซบุ๊กอาจจะเป็นที่นิยมในทวิตเตอร์ก็ได้ แล้วจึงค่อยปรับเปลี่ยนแนวทางให้เหมาะสมกับผู้ติดตามทั้งสองช่องทางตามลำดับ

เน้นคู่ชิป – แฟนดอม

ผู้อ่านโดจินชิส่วนใหญ่อ่านเพื่อติดตามคู่ชิปที่ตนเองชื่นชอบและเพื่ออ่านเรื่องเกี่ยวกับแฟนดอมที่ตนติดตามอยู่แล้ว และเหตุผลรองลงมาก็มีน้ำหนักใกล้เคียงกัน ทั้งสะสมผลงานของเซอร์เคิลที่ชื่นชอบ, สนับสนุนนักเขียนชาวไทย และต้องการความหลากหลายของเนื้อหามากกว่าที่การ์ตูนสำนักพิมพ์มี

เมื่อถามถึงนักเขียนชาวไทยที่ผู้อ่านชื่นชอบแล้ว ชื่อนักเขียนที่ปรากฎขึ้นบ่อยๆ ได้แก่ Anciettear C. Zanael, mind*creator, kadeart, kanapy, T-han, Prema-Ja, Becassine, Black Tohfu ขณะที่เพศชายส่วนใหญ่ไม่ได้ระบุชื่อนักเขียนการ์ตูนที่ชื่นชอบเป็นพิเศษ และไม่มีชื่อนักเขียนที่ปรากฎซ้ำจากผู้ตอบเพศชาย

บทวิเคราะห์ สอดคล้องกับพฤติกรรมทั่วไปที่เรามักพบเห็นว่าโดจินชิแฟนดอมจะขายง่ายกว่าโดจินชิออริจินัลที่เซอร์เคิลแต่งเรื่องขึ้นมาเอง การเขียนการ์ตูนอิงแฟนดอมอาจเป็นการเริ่มต้นที่ดีสำหรับเซอร์เคิลหน้าใหม่ที่ยังไม่มีชื่อเสียงมาก่อนให้ผู้อ่านได้ลองซื้ออ่าน และเมื่อผู้อ่านเริ่มติดตามผลงานจนถึงระดับหนึ่งก็เริ่มถ่ายทอดเอกลักษณ์ของตนเองทางโดจินชิออริจินัลได้ ควบคู่ไปกับการติดตามผลงานของเซอร์เคิลที่เป็นที่นิยมว่าพวกเขาได้รับความนิยมเพราะอะไรและประยุกต์ใช้กับผลงานของตนเอง

 

ซื้อโดที่งานโด

งานโดจินชิถือเป็นช่องทางหลักที่ผู้อ่านซื้อโดจินชิมากที่สุด (ร้อยละ 41.87) ซึ่งสอดคล้องกับเหตุผลหลักของผู้อ่านที่ไปงานโดจินชินั่นก็คืองานโดจินชิมีสินค้าที่ผู้อ่านต้องการซื้อให้ได้ (ร้อยละ 72.3) อันเนื่องจากโดจินชิอาจเป็นที่ต้องการมากและอาจขายหมดภายในงานจนไม่เหลือถึงรอบไปรษณีย์ หรือเซอร์เคิลอาจไม่ได้เปิดจำหน่ายทางช่องทางอื่นๆ นอกจากนี้ เกือบ 1 ใน 3 ของผู้อ่าน (ร้อยละ 29.7) ก็ไปเพราะอยากพบกับศิลปินเจ้าของผลงานตัวจริงอีกด้วย

บทวิเคราะห์ งานโดจินชิยังคงเป็นพื้นที่หลักที่เซอร์เคิลไม่ควรมองข้ามแม้แทบทุกเซอร์เคิลจะมีแฟนเพจหรือช่องทางออนไลน์ของตนเองอยู่แล้ว โดยเฉพาะเซอร์เคิลหน้าใหม่ที่มีผู้ติดตาม (รวมถึงผู้อ่านที่จะสั่งซื้อโดจินชิทางไปรษณีย์) ยังไม่มากนักยิ่งควรออกบูธภายในงานโดจินชิเพื่อเป็นการเปิดตัวและแสดงผลงานให้ผ่านสายตาของผู้อ่าน อันจะนำไปสู่การติดตามต่อทางโซเชียลมีเดียต่อไปด้วย

 

ตลก – แฟนตาซี ยังคงครองใจผู้อ่าน

เมื่อถามถึงแนวเรื่องที่ผู้อ่านโดจินชิชอบซื้อ หลายแนวได้จำนวนคำตอบไล่เลี่ยกัน แต่ที่นำมาสูงสุดคือแนวตลกและแฟนตาซีคือร้อยละ 16.35 และร้อยละ 15.83 ตามลำดับ ส่วนอันดับรองมีหลายแนวคละกัน

บทวิเคราะห์ หากเซอร์เคิลหน้าใหม่ยังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มต้นด้วยผลงานการ์ตูนแนวไหนดี แนวตลกและแฟนตาซีก็อาจเป็นการเริ่มต้นที่ดีที่เข้าถึงผู้อ่านได้ง่าย แต่ทั้งนี้ก็อย่าลืมถามตัวเองให้แน่ชัดก่อนด้วยว่าตนเองชอบและถนัดเขียนการ์ตูนแนวไหน และลองนำโครงเรื่องไปขอความคิดเห็นจากเพื่อนๆ สักนิดก่อนทำขายจริงก็จะช่วยให้สร้างผลงานที่ดีออกมาได้

 

ยังมีโอกาสอีกมากมายที่ไม่ค่อยมีใครเขียน

ยังมีแนวการ์ตูนทั้งสายหลักและเฉพาะทางอีกมากมายที่นักอ่านโดจินชิบอกว่าอยากอ่านฝีมือชาวไทยแต่ยังไม่มีใครเขียนเท่าไหร่นัก โดยคำตอบที่มีผู้ตอบซ้ำมากที่สุดคือการ์ตูนแนวไซไฟ รองลงมาคือแนวประวัติศาสตร์และการเมือง และมีผู้อ่านอีกจำนวนหนึ่งที่อยากเห็นการ์ตูนแนวเหล่านี้บนเซ็ตติงความเป็นไทย

สอดคล้องกับความคิดเห็นของผู้อ่านเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างการ์ตูนญี่ปุ่นและการ์ตูนไทยซึ่งมองว่าการ์ตูนไทยยังขาดความหลากหลายอีกมากเนื่องจากผู้เขียนนิยมเขียนไปตามกระแสเดียวกัน บางส่วนก็มองว่าการ์ตูนไทยยังอ่อนด้านความสมจริงเนื่องจากศึกษาข้อมูลมาไม่แน่นพอ อย่างไรก็ดี ผู้อ่านจำนวนไม่น้อยก็เห็นตรงกันว่าจุดแข็งของการ์ตูนไทยคือบริบทของชาวไทยที่ทำให้ชาวไทยด้วยกันอินได้ง่ายมากกว่าการ์ตูนญี่ปุ่น หากผสมผสานในเนื้อเรื่องได้ลงตัวก็จะทำให้ผลงานมีคุณค่าขึ้นมาก

บทวิเคราะห์ เป็นไปได้ว่าผู้อ่านโดจินชิชาวไทยได้อ่านโดจินชิแนวทั่วไปมามากแล้วและคาดหวังว่าจะได้อ่านเนื้อหาที่เข้มข้นและ ‘ทำการบ้าน’ มามากขึ้น (สังเกตจากแนวไซไฟ การเมือง อาหาร กีฬา ฯลฯ ล้วนเป็นแนวที่ผู้เขียนต้องมีการศึกษาอย่างถี่ถ้วนมาก่อนทั้งสิ้น) ซึ่งเป็นโอกาสดีอีกอย่างที่เซอร์เคิลจะสร้างความแตกต่างให้ตนเองและสร้างผลงานที่ดึงดูดสายตาผู้อ่านได้โดยการศึกษาและเขียนการ์ตูนแนวที่ผู้อ่านคาดหวังเหล่านี้ และน่าจะลองเติมบรรยากาศไทยๆ ลงไปอันจะช่วยให้ผู้อ่านรู้สึกใกล้ชิดกับเนื้อเรื่องมากขึ้น

ช็อปครั้งละประมาณ 1,000 บาท

ผู้อ่านส่วนใหญ่จะเตรียมงบประมาณสำหรับซื้อสินค้าภายในงานโดจินชิประมาณ 500-1,500 บาท แต่เมื่อถามต่อถึงจำนวนเงินที่ใช้จ่ายจริง เกือบทั้งหมดก็จะใช้จ่ายเกินจำนวนที่ตั้งไว้อีกเล็กน้อย เช่น ตั้งงบไว้ 1,000 บาท ซื้อจริง 1,500 บาท หรือตั้งงบไว้ 1,500 บาท ใช้จ่ายจริง 1,800-2,000 บาท คนที่ตั้งงบไว้ 500 มักได้โดจินกลับบ้าน 2-3 เล่ม คนที่ตั้งงบไว้ 1,000 บาทมักซื้อ 5-6 เล่ม และมีผู้ที่ตอบจำนวนเงินที่ใช้จ่ายสูงสุดถึง 6,000 บาท ผู้ตอบที่ยังอยู่ในวัยเรียนจะมีงบประมาณ 500 บาท ส่วนวัยทำงานเป็นต้นไปจะมีงบประมาณ 1,000 บาท ไม่ค่อยมากไปกว่านี้เท่าไรนัก

บทวิเคราะห์ งบประมาณสำหรับจับจ่ายของผู้อ่านนี้ เซอร์เคิลสามารถนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจในการเข้าร่วมงานโดจินชิและประมาณจำนวนสินค้าที่จะนำไปขายได้ เช่น หากไปงานออนลีอีเวนต์ที่มีเซอร์เคิลจำนวน 40 ราย และน่าจะมีผู้เข้าร่วมงานสัก 200 คน ซื้อโดจินชิคนละ 5 เล่มก็จะมีโดจินชิที่ขายได้ภายในงาน 1,000 เล่ม เซอร์เคิลก็อาจนำโดจินชิไปเผื่อขาย 25-50 เล่ม หรืออาจตัดสินใจไม่สมัครออกบูธในงานนี้หากคิดว่าไม่คุ้มค่า หรือจะช่วยคิดราคาปกว่าถ้าลูกค้ามีเงินเท่านี้จะซื้อหนังสือราคาเท่านี้ไหมอีกด้วย

 

ไม่ควรพลาดส่งใบเมนู

ผู้อ่านมากถึงร้อยละ 76.7 ไปเลือกชมสินค้าในใบเมนูที่ทางแฟนเพจของงานโพสต์ก่อนซื้อจริงในวันงาน ขณะที่เพียงร้อยละ 14.6 ที่ไปเลือกซื้อของในงานโดยไม่ได้วางแผนก่อนเลย

บทวิเคราะห์ แม้ว่าจะไม่มีงานใดบังคับว่าเซอร์เคิลจะต้องส่งใบเมนู แต่เพราะเซอร์เคิลก็ไม่ควรพลาดส่งใบเมนูให้แฟนเพจของงานช่วยโพสต์เพื่อให้ผ่านสายตาผู้อ่านก่อนและเป็นหนึ่งในรายการที่ผู้อ่านหมายตาไว้

 

มีอัธยาศัยกับผู้อ่าน สร้างความประทับใจ

ผู้อ่านเกือบทั้งหมดตอบเรื่องสิ่งประทับใจในงานโดจินชิในทิศทางเดียวกันคือการได้พบและพูดคุยกับนักเขียนตัวจริง ซึ่งสอดคล้องกับที่ได้กล่าวไว้ข้างบนว่าหนึ่งในเหตุผลที่ผู้อ่านมางานโดจินชิก็เพื่อพบกับนักเขียน ในขณะที่สิ่งที่ทำให้ผู้อ่านผิดหวังในงานโดจินชิคือการมาถึงงานแล้วไม่ได้ซื้อสิ่งที่ต้องการ เช่น สินค้าหมด ทำไม่ทัน เจ้าตัวไม่อยู่ รวมถึงซื้อโดจินชิมาแล้วพบว่าเนื้อในถูกวาดอย่างขอไปที

บทวิเคราะห์ สำหรับผู้อ่านแล้ว งานโดจินชิไม่ได้เป็นเพียงตลาดซื้อขายสินค้า แต่ยังเป็นงานสังคมที่ผู้อ่านจะได้มาพบกับเพื่อนๆ และศิลปินที่ตนชื่นชอบ มนุษยสัมพันธ์และความใส่ใจของเซอร์เคิลจะเป็นตัวช่วยสำคัญที่ทำให้ผู้อ่านประทับใจและอยากติดตามเซอร์เคิลต่อไป ในทางกลับกัน เซอร์เคิลควรมีการสื่อสารที่ชัดเจนและจริงใจแก่ผู้อ่านกรณีมีข้อผิดพลาดเกิดขึ้น เช่น ปั่นต้นฉบับไม่ทันไม่มีสินค้ามาขาย หรือเกิดเหตุสุดวิสัยที่ทำให้ไม่สามารถมางานได้ เพื่อผู้อ่านจะได้ไม่ต้องมางานเสียเที่ยวและเสียความรู้สึกที่มาแล้วไม่ได้สิ่งที่ต้องการกลับไป

 

หวังว่านักเขียนทุกท่านจะได้รับข้อมูลและไอเดียกลับไปไม่มากก็น้อย สำหรับท่านที่ต้องการสอบถามข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติม สามารถติดต่อทีมงานทางแฟนเพจ doco – Thailand Dōjin Event Portal นะคะ

ยังมีบทความ ข่าวสาร และสาระดีๆ เกี่ยวกับการ์ตูนอีกมากมาย!

ติดตามอัพเดตไวสุดๆ ทางทวิตเตอร์! |

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *